مدرس حقوق، گروه حقوق، دانشکده کمیسر دریایی، دانشگاه علوم دریایی امام خمینی(ره)، مازندران، ایران
چکیده
فساد یک پدیده فراگیر، پیچیده اجتماعی،سیاسی ،اقتصادی و حتی امنیتی می باشد که در تمام کشورها به صورت کم و زیاد وجود دارد و می توان گفت حکمرانی خوب را ضعیف و حاکمیت قانون را به حاشیه می راند. فساد باعث نابسامانی در بازار و فرایند رقابت می گردد. اعتماد و سرمایه اجتماعی را دچار نقصان می نماید، به مشروعیت دولت صدمه می زند و باعث لطمه دیدن درستکاری بخش خصوصی می گردد. در مبارزه با فساد عوامل مختلفی از قبیل دولت، بخش خصوصی و جامعه مدنی نقش دارند. اما در حقیقت جامعه مدنی نقش کلیدی در مبارزه با فساد دارد. مشارکت مردم و در نهایت جامعه مدنی یکی از مهمترین محورهای استقرار حکمرانی خوب و به نوعی عنصر کلیدی استقرار حکمرانی خوب به شمار می آید. مشارکت مردم جهت مبارزه با فسادمی تواند مستقیم و یا از طریق نهادهای قانونی واسطه، یا همان جامعه مدنی صورت پذیرد. این مشارکت نیازمند حضوری آگاهانه و سازمان یافته می باشد.مبارزه علیه فساد بدون پشتیبانی، مشارکت و هشیاری شهروندان نمی تواند به پیروزی نایل گردد. مشارکت موثر جامعه مدنی در مبارزه با فساد بستگی به سه عامل اساسی دارد: 1-وجود چهار چوب قانونی لازم که نهادهای جامعه مدنی را قادر نماید بدون محدودیت سیاسی و قانونی در مبارزه با فساد مشارکت نمایند.2- رضایت و اراده دولت مردان جهت به کار گیری موثر جامعه مدنی.3- درگیری موثر وماهوی جوامع مدنی در مبارزه با فساد. دوپیش شرط نیز برای تحقق نظارت مردم و جامعه مدنی بر دولت و بخش عمومی، جهت مبارزه با فساد وجود دارد: یکی آزادی بیان و دیگری دسترسی به اطلاعات که بدون تحقق این دو پیش شرط مبارزه جامعه مدنی با فساد راه به جایی نخواهد برد. نقش کلیدی دیگر بازیگران جامعه مدنی در مبارزه با فساد، آموزش و افزایش آگاهی توده مردم، درمورد فساد می باشد. نقش کلیدی که مردم و جامعه مدنی در مبارزه با فساد بازی می نمایند،این است که با نظارت و نکته سنجی، بر بازیگران دولتی و نهادهای عمومی نظارت نمایند و درنهایت آنها را به پاسخگویی وادار نمایند. اینکه تا چه میزان جامعه مدنی در انجام وظیفه و ماموریت خود در مبارزه با فساد تاثیر گذار است؛ بستگی به محیط حاکم بر سیاست کشور دارد. بهترین فضایی که جامعه مدنی می تواند در آن رشد و نمو نماید فضایی که دولت در آن به عنوان دولتی ناظر، وظیفه جوهری خود را انجام دهد و فعالیتهای تصدی گری خود را به بخش خصوصی واقعی واگذار نماید. در این وضعیت بخش خصوصی به ایجاد اشتغال اقدام می نماید و جامعه مدنی نیز جهت کسب قدرت سیاسی مشروع به رقابت می پردازد و این خود مهمترین قدم جهت استقرار و ارتقاء حکمرانی خوب می باشد. هدف این مقاله بررسی پتانسیلهای مثبت و موثر جامعه مدنی جهت افزایش پاکدستی و مبارزه با فساد می باشد.
