مدرس حقوق، گروه حقوق، دانشکده کمیسر دریایی، دانشگاه علوم دریایی امام خمینی(ره)، مازندران، ایران
چکیده
فساد یکی از مهمترین چالشهای نظامهای حکمرانی در جهان معاصر به شمار میآید که آثار آن در ابعاد اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و حتی امنیتی قابل مشاهده است. گسترش فساد میتواند موجب تضعیف حاکمیت قانون، کاهش کارآمدی نهادهای عمومی، اختلال در نظام رقابت اقتصادی و کاهش اعتماد عمومی و سرمایه اجتماعی شود. از اینرو، مبارزه مؤثر با فساد مستلزم مشارکت مجموعهای از بازیگران مختلف از جمله دولت، بخش خصوصی و جامعه مدنی است. در این میان، نهادهای غیردولتی بهعنوان بخش مهمی از جامعه مدنی، نقش ویژهای در ارتقای شفافیت، افزایش پاسخگویی و نظارت بر عملکرد نهادهای عمومی ایفا میکنند. هدف این مقاله بررسی نقش و ظرفیتهای نهادهای غیردولتی در مبارزه با فساد و تحلیل سازوکارهای مشارکت مردم در این فرآیند است. این پژوهش با رویکرد تحلیلی و توصیفی تلاش میکند نشان دهد که نهادهای غیردولتی چگونه میتوانند از طریق نظارت اجتماعی، آموزش عمومی، افزایش آگاهی شهروندان، افشای موارد فساد و تقویت فرهنگ مطالبهگری، به کاهش فساد و ارتقای سلامت اداری کمک کنند. همچنین مقاله به بررسی عوامل حقوقی و نهادی مؤثر بر میزان اثرگذاری این نهادها میپردازد و نقش عواملی مانند وجود چارچوبهای قانونی مناسب، دسترسی آزاد به اطلاعات، آزادی بیان و اراده سیاسی دولت برای تعامل با جامعه مدنی را مورد توجه قرار میدهد. یافتههای پژوهش نشان میدهد که مشارکت مؤثر مردم و فعالیت سازمانیافته نهادهای غیردولتی میتواند بهعنوان مکمل نظام نظارتی دولت عمل کرده و زمینههای افزایش شفافیت و پاسخگویی را در نظام اداری فراهم آورد. در واقع، هرچه بسترهای قانونی و نهادی برای فعالیت آزاد و مسئولانه نهادهای مدنی فراهمتر باشد، امکان موفقیت در مبارزه با فساد نیز افزایش مییابد. در نهایت، تقویت ظرفیتهای نهادهای غیردولتی، توسعه ابزارهای مشارکت اجتماعی و حمایت از فعالیتهای مدنی میتواند گامی مؤثر در جهت استقرار حکمرانی خوب، افزایش اعتماد عمومی و کاهش فساد در جوامع معاصر باشد.
